Santral Uyku Apnesi (CSA) Nedir?
Santral Uyku Apnesi (CSA), uyku sırasında solunumun tekrarlayan biçimde durması veya bozulmasıyla karakterize uykuyla ilişkili bir solunum bozukluğudur.
Obstrüktif uyku apnesinden farklı olarak temel problem üst hava yolunun fiziksel olarak kapanması değildir. Santral apne sırasında beynin solunumu kontrol eden kaslara gönderdiği sinyaller geçici olarak yetersiz kalır ve kısa süreli solunum çabası kaybı meydana gelebilir.
Santral Uyku Apnesi ile Obstrüktif Uyku Apnesi Arasındaki Fark Nedir?
Obstrüktif Uyku Apnesinde (OSA) kişi nefes almaya çalışmasına rağmen üst hava yolunda meydana gelen daralma veya kapanma hava akımını engeller.
Santral Uyku Apnesinde ise hava yolu tıkanıklığından ziyade solunum kontrol mekanizmasındaki bozulma ön plandadır. Bu nedenle iki hastalığın birbirinden doğru şekilde ayrılması tedavinin planlanması açısından önemlidir.
Belirtileri Nelerdir?
Uyku sırasında tekrarlayan nefes durmaları, nefes darlığıyla uyanma, gece uykusunun sık bölünmesi, uykuya dalma veya uykuyu sürdürme güçlüğü, sabah baş ağrıları, gündüz aşırı uykululuk, yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve duygu durumunda değişiklikler görülebilir.
Horlama santral uyku apnesinde görülebilmekle birlikte obstrüktif uyku apnesindeki kadar belirgin olmayabilir.
Santral Uyku Apnesinin Nedenleri Nelerdir?
Santral uyku apnesi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Kalp yetmezliği ve bazı kalp hastalıkları, inme ve beyin sapını etkileyen bazı nörolojik durumlar, opioid grubu ilaçların kullanımı ve yüksek rakımda bulunmak santral apne gelişimiyle ilişkili olabilir.
Bazı kişilerde belirgin bir neden saptanamayabilir. Ayrıca obstrüktif uyku apnesi nedeniyle PAP tedavisine başlandıktan sonra bazı kişilerde santral solunum olayları ortaya çıkabilir. Bu durum tedaviyle ortaya çıkan santral uyku apnesi olarak adlandırılır.
Cheyne-Stokes Solunumu Nedir?
Bazı santral uyku apnesi tablolarında solunum giderek derinleşip hızlandıktan sonra giderek azalabilir ve ardından geçici solunum durması meydana gelebilir. Bu periyodik solunum biçimi Cheyne-Stokes solunumu olarak adlandırılır ve özellikle bazı kalp ve nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Santral uyku apnesinin değerlendirilmesinde kişinin uyku ve tıbbi öyküsü ayrıntılı olarak incelenir. Uyku sırasında meydana gelen solunum olaylarının türünün belirlenmesi için polisomnografi (PSG) önemli bir tanı yöntemidir.
Polisomnografi sırasında beyin aktivitesi, uyku evreleri, hava akımı, solunum çabası, kandaki oksijen düzeyi, kalp aktivitesi ve çeşitli fizyolojik parametreler birlikte kaydedilebilir.
Özellikle santral ve obstrüktif solunum olaylarının birbirinden ayrılmasında hava akımıyla birlikte solunum çabasının değerlendirilmesi önemlidir.
Altta yatan nedene göre kardiyoloji, nöroloji, göğüs hastalıkları veya diğer ilgili branşların değerlendirmesi de gerekebilir.
Santral Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi her kişide aynı değildir. Öncelikle santral apneye neden olan veya katkıda bulunan durumun belirlenmesi önemlidir.
Altta yatan kalp veya nörolojik hastalığın tedavisi, opioid kullanımının hekim tarafından yeniden değerlendirilmesi ve uygun hastalarda pozitif hava yolu basıncı tedavileri değerlendirilebilir.
Bazı hastalarda CPAP veya belirli BPAP yöntemleri kullanılabilir. Uygun hastalarda adaptif servo-ventilasyon (ASV), oksijen tedavisi veya başka tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Ancak özellikle ASV her santral uyku apnesi hastası için uygun değildir. Eşlik eden kalp hastalıkları ve diğer klinik özellikler nedeniyle cihaz ve tedavi seçiminin uyku hekimi tarafından bireysel olarak yapılması gerekir.
Ne Zaman Değerlendirme Yapılmalı?
Uyku sırasında nefes durmalarının fark edilmesi, nefes darlığıyla uyanma, açıklanamayan yoğun gündüz uykululuğu veya sürekli bölünen ve dinlendirmeyen uyku varsa profesyonel değerlendirme yapılması önemlidir.
Santral uyku apnesinde yalnızca solunum olaylarının tespit edilmesi değil, bu olayların neden ortaya çıktığının araştırılması tedavi planlamasının önemli bir parçasıdır.
CSA’nın tanısında gece polisomnografisi kullanılabilir ve değerlendirmede kalp, akciğer ve beyin aktivitesi, solunum paterni ve oksijen düzeyleri gibi parametreler incelenebilir. Tedavi ise altta yatan nedene göre değişir; PAP yöntemleri, bazı hastalarda oksijen ve diğer tedaviler değerlendirilebilir.