Uykusuzluk (İnsomnia) Nedir?
Uykusuzluk (insomnia), kişinin uyumak için yeterli fırsatı ve uygun ortamı olmasına rağmen uykuya dalmakta, uykuyu sürdürmekte veya istediği zamana kadar uyumakta güçlük yaşaması ve bu durumun gündüz yaşamını olumsuz etkilemesiyle karakterize bir uyku bozukluğudur.
İnsomnia yalnızca “az uyumak” anlamına gelmez. Bazı kişiler yatağa girdikten sonra uzun süre uyuyamazken, bazıları gece boyunca sık sık uyanabilir. Bazı kişiler ise sabah planladığından çok daha erken uyanarak tekrar uykuya dalamaz.
Uykusuzluk Belirtileri Nelerdir?
İnsomniada görülebilecek başlıca belirtiler arasında uykuya dalmakta güçlük, gece sık uyanma, uyandıktan sonra tekrar uyuyamama, sabah çok erken uyanma, uykunun dinlendirici olmadığını hissetme, gündüz yorgunluk ve enerji kaybı, dikkat ve konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, huzursuzluk ve uyku konusunda yoğun endişe yer alabilir.
Uykusuzluk Neden Olur?
Uykusuzluk tek bir nedene bağlı değildir. Stres, kaygı, depresif belirtiler, yaşam değişiklikleri, düzensiz uyku saatleri, vardiyalı çalışma, uygun olmayan uyku alışkanlıkları, bazı ilaçlar ve maddeler, ağrı ve çeşitli tıbbi durumlar uykuyu etkileyebilir.
Bazen uykusuzluğu başlatan neden ortadan kalkmasına rağmen problem devam eder. Kişinin “Bu gece yine uyuyamayacağım” şeklindeki düşünceleri, sürekli saati kontrol etmesi, yatakta uzun süre uyanık kalması veya uyuyabilmek için aşırı çaba göstermesi zaman içerisinde uykusuzluğu sürdüren bir döngü oluşturabilir.
Kronik İnsomnia
Uyku güçlüğünün haftada en az üç gece ortaya çıkması, en az üç ay devam etmesi ve gündüz işlevselliğinde belirgin sorunlara yol açması kronik insomnia açısından değerlendirilmesi gereken bir tablo oluşturabilir. Tanı yalnızca uyku süresine bakılarak konulmaz; kişinin belirtileri ve gündüz yaşamındaki etkileri birlikte değerlendirilir.
Uykusuzluk Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme sürecinde uykuya yatış ve kalkış saatleri, uykuya dalma süresi, gece uyanmaları, toplam uyku süresi, gündüz uykululuğu, yaşam alışkanlıkları ve uykuyu etkileyebilecek psikolojik ve tıbbi faktörler ele alınır.
Uyku günlüğü ve gerekli görülen bilimsel ölçeklerden yararlanılabilir. İnsomnia tanısı için her kişide polisomnografi (PSG) gerekli değildir. Ancak uyku apnesi, uykuyla ilişkili hareket bozukluğu veya farklı bir uyku hastalığından şüphelenildiğinde ilgili hekim tarafından objektif uyku incelemeleri değerlendirilebilir.
Uykusuzluk Tedavisi
Kronik insomnia tedavisinde en güçlü bilimsel kanıta sahip yaklaşımlardan biri İnsomnia İçin Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT-I / CBT-I) yöntemidir.
BDT-I kapsamında kişinin uyku düzeni ve uykusuzluğu sürdüren faktörler değerlendirilir. Uyaran kontrolü, uyku zamanının yapılandırılması, uyku ile ilgili işlevsiz düşüncelerin ele alınması, gevşeme yöntemleri ve sağlıklı uyku alışkanlıklarının geliştirilmesi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Tedavi kişinin özelliklerine ve uykusuzluğun altında yatan nedenlere göre planlanmalıdır. Gerektiğinde psikiyatri, nöroloji, göğüs hastalıkları, KBB veya diğer ilgili tıbbi branşlarla multidisipliner değerlendirme gerekebilir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Uykuya dalma veya uykuyu sürdürme problemi uzun süredir devam ediyorsa, uyku problemi günlük yaşamınızı, iş veya okul performansınızı, dikkatinizi ya da ruh halinizi belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Uykusuzluğun nedeninin doğru belirlenmesi, kişiye uygun ve sürdürülebilir bir tedavi planının oluşturulmasının ilk adımıdır.