Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA) Nedir?
Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA), uyku sırasında üst hava yolunun tekrarlayan biçimde daralması veya kapanması sonucunda hava akımının azalması ya da geçici olarak durmasıyla ortaya çıkan uykuyla ilişkili bir solunum bozukluğudur.
Gece boyunca tekrarlayan solunum olayları uykunun bölünmesine ve kandaki oksijen düzeyinin etkilenmesine neden olabilir. Kişi bu uyanmaların çoğunu hatırlamayabilir ancak sabah dinlenmemiş kalkabilir ve gün içerisinde belirgin uyku hali yaşayabilir.
Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?
Obstrüktif uyku apnesinde yüksek sesli ve düzenli horlama, uyku sırasında nefesin durduğunun fark edilmesi, boğulur veya nefes nefese uyanma, gece sık uyanma, sabah ağız kuruluğu veya baş ağrısı, dinlenmemiş uyanma, gündüz aşırı uyku hali, dikkat ve konsantrasyon güçlüğü görülebilir.
Bazı kişiler kendi solunum durmalarının farkında olmayabilir. Bu nedenle eş veya aile üyelerinin gözlemleri değerlendirmede önemli olabilir.
Obstrüktif Uyku Apnesi Neden Olur?
OSA’da uyku sırasında üst hava yolunun açıklığını koruyan yapılarda daralma veya kapanma meydana gelir. Fazla kilo, üst hava yolu anatomisi, büyük bademcikler, dil ve çene yapısına ilişkin özellikler, yaş ve aile öyküsü gibi çeşitli faktörler riski artırabilir.
Ancak uyku apnesinin yalnızca fazla kilolu kişilerde görüldüğü düşüncesi doğru değildir. Normal vücut ağırlığına sahip kişilerde de anatomik veya farklı risk faktörlerine bağlı olarak OSA görülebilir.
Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir?
Değerlendirme kişinin belirtileri, tıbbi öyküsü, gündüz uykululuğu, horlama ve tanıklı apne öyküsünün incelenmesiyle başlar. Kesin tanı yalnızca belirtilere veya anket sonuçlarına dayanılarak konulmamalıdır.
Gerekli durumlarda gece boyunca uyku ve solunum parametrelerinin kaydedildiği polisomnografi (PSG) veya uygun hastalarda hekim değerlendirmesiyle evde uyku apnesi testi kullanılabilir.
Polisomnografide uyku evrelerinin yanı sıra solunum, hava akımı, solunum çabası, kandaki oksijen düzeyi, kalp hızı ve çeşitli fizyolojik parametreler birlikte değerlendirilebilir.
AHI Nedir?
Apne-Hipopne İndeksi (AHI), uyku sırasında bir saat içerisinde meydana gelen apne ve hipopne olaylarının sayısını ifade eden temel ölçümlerden biridir.
AHI değeri tek başına kişinin bütün klinik durumunu açıklamaz. Bulguların belirtiler, oksijen düzeyleri, eşlik eden hastalıklar ve uyku incelemesinin diğer sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Obstrüktif Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi kişinin OSA şiddetine, anatomik özelliklerine, belirtilerine, eşlik eden sağlık sorunlarına ve uyku incelemesi sonuçlarına göre planlanır.
Pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavileri OSA tedavisinin temel seçeneklerinden biridir. CPAP, uyku boyunca hava yolunun açık kalmasına yardımcı olmak amacıyla sürekli pozitif hava yolu basıncı sağlar. Uygun hastalarda APAP veya farklı PAP yöntemleri de değerlendirilebilir.
Bunun yanında kilo yönetimi, uygun hastalarda pozisyonel yaklaşımlar, ağız içi apareyler ve gerekli durumlarda KBB veya cerrahi değerlendirme tedavi seçenekleri arasında bulunabilir.
CPAP Tedavisine Uyum
CPAP tedavisinin başarısında yalnızca cihazın bulunması değil, doğru ve düzenli kullanılması önemlidir. Maske uyumu, hava kaçağı, burun veya ağız kuruluğu, basınca alışmakta güçlük ve cihazla uyuma konusunda yaşanan kaygılar tedavi uyumunu etkileyebilir.
Bu nedenle PAP tedavisine başlayan kişinin kullanım sürecinin takip edilmesi, yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi ve gerektiğinde ilgili sağlık profesyonelleri tarafından uygun düzenlemelerin yapılması önemlidir.
Tedavi Edilmediğinde Neden Önemlidir?
Tedavi edilmeyen uyku apnesi yalnızca horlama veya kötü uyku kalitesiyle sınırlı değildir. Gündüz uykululuğu, dikkat ve bilişsel performansta bozulma gibi sorunların yanı sıra hipertansiyon, kalp-damar hastalıkları ve inme gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Özellikle direksiyon başında veya dikkat gerektiren işlerde ortaya çıkan aşırı gündüz uykululuğu güvenlik açısından önem taşır.
Ne Zaman Değerlendirme Yapılmalı?
Yüksek sesli horlama, uykuda nefes durması, boğulur gibi uyanma, belirgin gündüz uykululuğu veya sabah dinlenmemiş uyanma varsa uyku apnesi açısından değerlendirme yapılması önemlidir.
Doğru tanı ve kişiye uygun tedavi planı, uyku kalitesinin ve gündüz işlevselliğinin iyileştirilmesinde önemli rol oynar.
Belirtiler ve tanı kısmındaki ifadeler NIH’nin güncel hasta bilgilendirmesiyle; PSG/HSAT ayrımı ise AASM tanı kılavuzuyla uyumludur. CPAP hava yolunu açık tutmak için pozitif basınç sağlar; PAP dışında uygun hastalarda ağız içi apareyler, yaşam tarzı değişiklikleri ve bazı cerrahi seçenekler de değerlendirilebilir.