Gece Terörü Nedir?
Gece terörü (uyku terörü), uyku sırasında ortaya çıkan parasomnilerden biridir. En sık çocuklarda görülmekle birlikte yetişkinlerde de ortaya çıkabilir.
Atak sırasında kişi aniden doğrulabilir, çığlık atabilir veya yoğun şekilde korkmuş görünebilir. Kalp atımında hızlanma, terleme, hızlı nefes alma ve belirgin huzursuzluk eşlik edebilir.
Dışarıdan bakıldığında kişi uyanmış gibi görünse de aslında tam olarak uyanık değildir.
Gece Terörü Ne Zaman Ortaya Çıkar?
Gece terörü çoğunlukla gecenin ilk bölümünde, derin NREM uykusundan kısmi uyanma sırasında ortaya çıkar.
Atak genellikle kısa sürer. Sonrasında kişi yeniden uykuya devam edebilir ve sabah yaşananları hiç hatırlamayabilir veya yalnızca çok sınırlı şekilde hatırlayabilir.
Gece Terörü ile Kabus Aynı Şey midir?
Hayır. Kabuslar genellikle REM uykusuyla ilişkilidir. Kişi kabustan uyandığında daha kolay tamamen uyanabilir ve gördüğü rüyayı ayrıntılı şekilde hatırlayabilir.
Gece teröründe ise kişiyi uyandırmak veya sakinleştirmek zor olabilir ve olay çoğunlukla ertesi sabah hatırlanmaz.
Gece Terörünü Neler Tetikleyebilir?
Uyku yetersizliği, düzensiz uyku saatleri, yoğun stres, ateşli hastalıklar ve uykunun sık bölünmesine yol açan durumlar bazı kişilerde atakların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.
Bu nedenle değerlendirmede yalnızca gece yaşanan olay değil, kişinin genel uyku düzeni de ele alınmalıdır.
Çocuklarda Gece Terörü
Gece terörü çocukluk döneminde daha sık görülür ve birçok çocukta yaş ilerledikçe azalabilir.
Atak sırasında ebeveynlerin çocuğu zorla uyandırmaya çalışması yerine güvenliğini sağlaması önemlidir. Çevrede düşme veya yaralanmaya neden olabilecek eşyaların bulunmamasına dikkat edilmelidir.
Yetişkinlerde Gece Terörü
Yetişkinlik döneminde yeni başlayan, sık tekrarlayan veya şiddetli gece olaylarının daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir.
Bazı uyku bozuklukları, gece ortaya çıkan nöbetler ve farklı parasomniler dışarıdan birbirine benzeyen davranışlara neden olabileceğinden ayırıcı değerlendirme önemlidir.
Tanı Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirmede atağın gecenin hangi bölümünde meydana geldiği, ne kadar sürdüğü, kişinin davranışları, olay sonrasında ne kadarını hatırladığı ve uyku düzeni ayrıntılı şekilde incelenir.
Aile veya partner tarafından gözlenen davranışların tarif edilmesi de değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Tipik vakalarda her zaman uyku testi gerekmez. Ancak olaylar alışılmadık özellikler gösteriyorsa, sıklaşıyorsa, yaralanmaya yol açıyorsa veya başka bir uyku ya da nörolojik durumdan şüpheleniliyorsa ileri değerlendirme gerekebilir.
Yaklaşım Nasıl Planlanır?
Öncelikle düzenli ve yeterli uyku sağlanması, uyku yoksunluğunun önlenmesi ve olası tetikleyicilerin belirlenmesi üzerinde durulur.
Atakların zamanı ve sıklığının kaydedildiği bir uyku günlüğü değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Özellikle çocuklarda aileye atak sırasında nasıl davranılması gerektiğinin anlatılması önemlidir.
Gerekli durumlarda ilgili tıbbi branşlarla birlikte değerlendirme planlanabilir.
Ne Zaman Profesyonel Değerlendirme Alınmalı?
Ataklar sık tekrarlıyorsa, yaralanma riski oluşturuyorsa, gündüz işlevselliğini etkiliyorsa, yetişkinlikte yeni başladıysa veya yaşanan olayın gece terörü olup olmadığı konusunda şüphe bulunuyorsa profesyonel değerlendirme önerilir