Bruksizm Nedir? Bruksizm, çene kaslarının istemsiz veya tekrarlayıcı aktivitesiyle ilişkili bir durumdur. Uyanıklık sırasında ortaya çıkabildiği gibi uyku sırasında da görülebilir. Uyku bruksizmi, kişinin uyurken dişlerini sıkması veya gıcırdatması şeklinde fark edilebilir. Kişinin kendisi çoğu zaman bu davranışın farkında değildir ve ilk olarak aynı odada uyuyan kişi tarafından fark edilebilir. Belirtileri Nelerdir? Sabah uyandığında çene kaslarında yorgunluk veya gerginlik, çene bölgesinde rahatsızlık, dişlerde hassasiyet ve gece diş gıcırdatma sesi görülebilir. Uzun süreli veya yoğun bruksizm bazı kişilerde dişlerde aşınma ve diş restorasyonlarında hasarla ilişkili olabilir. Ancak sabah baş veya yüz bölgesinde ağrı yaşayan her kişinin bruksizmi olduğu düşünülmemelidir. Benzer yakınmaların farklı nedenleri olabilir. Uyku Bruksizmi ile Gündüz Diş Sıkma Aynı Şey midir? Tam olarak aynı değildir. Uyanıklık bruksizminde kişi gün içerisinde farkında olarak veya farkında olmadan dişlerini sıkabilir ya da çene kaslarını gereksiz biçimde kasılı tutabilir. Uyku bruksizmi ise uyku sırasında meydana gelir. İki durum aynı kişide birlikte bulunabilir ancak değerlendirmeleri birbirinden ayrılmalıdır. Stres Bruksizme Neden Olur mu? Stres ve duygusal gerginlik özellikle uyanıklık sırasında görülen diş sıkma davranışıyla ilişkili olabilir. Ancak bruksizmi yalnızca “stresten kaynaklanan psikolojik bir problem” olarak açıklamak doğru değildir. Uyku bruksizmi çok faktörlü bir durumdur. Uyku yapısı, merkezi sinir sistemi mekanizmaları ve çeşitli bireysel faktörler değerlendirmede dikkate alınabilir. Bu nedenle kişinin “stresimi azaltırsam kesin olarak diş sıkmam geçer” şeklinde düşünmesi doğru olmayabilir. Uyku Apnesi ile İlişkisi Var mı? Bazı kişilerde uyku bruksizmi ile uykuda solunum olayları aynı gece içerisinde birlikte görülebilir. Ancak bu durum bruksizmi olan herkesin uyku apnesi olduğu veya uyku apnesinin doğrudan bruksizme neden olduğu anlamına gelmez. Horlama, uykuda nefes durması, boğulur gibi uyanma veya belirgin gündüz uykululuğu gibi belirtiler de bulunuyorsa uykuda solunum bozuklukları ayrıca değerlendirilmelidir. Bruksizm Nasıl Değerlendirilir? Değerlendirmede kişinin diş sıkma veya gıcırdatma öyküsü, sabah yakınmaları, uyku düzeni ve eşlik eden diğer uyku belirtileri ele alınır. Dişlerde aşınma, çene eklemi veya ağız-diş sağlığıyla ilişkili sorunların değerlendirilmesi için diş hekimi muayenesi gerekebilir. Uyku bozukluğu şüphesi bulunduğunda uyku değerlendirmesi de sürece dahil edilebilir. Polisomnografi Gerekir mi? Her diş sıkma şikâyetinde polisomnografi (PSG) yapılması gerekmez. Ancak olayın niteliğinin belirlenmesi, başka uyku bozukluklarının araştırılması veya klinik olarak gerekli görülen durumlarda uyku laboratuvarında daha ayrıntılı inceleme yapılabilir. Polisomnografi sırasında çene kaslarının aktivitesi ve diğer uyku parametreleri birlikte değerlendirilebilir. Psikolojik ve Davranışsal Değerlendirme
Özellikle uyanıklık sırasında ortaya çıkan diş sıkma davranışında kişinin çenesini ne zaman sıktığını fark etmesi önemli olabilir. Gün içerisindeki stres düzeyi, çene kaslarını sürekli gergin tutma alışkanlığı ve davranışın ortaya çıktığı durumlar değerlendirilebilir. Farkındalık çalışmaları ve gevşeme becerileri uygun kişilerde sürece destek olabilir. Bununla birlikte uyku sırasında gerçekleşen bruksizmi yalnızca psikolojik yöntemlerle açıklamak veya tedavi etmeye çalışmak doğru değildir. Multidisipliner Yaklaşım
Bruksizm değerlendirmesi kişinin yakınmalarına göre diş hekimliği, uyku tıbbı ve gerektiğinde psikolojik değerlendirmeyi birlikte gerektirebilir. Amaç yalnızca diş sıkmayı durdurmak değil; kişinin yaşadığı belirtilerin kaynağını, ağız-diş sağlığı üzerindeki etkilerini ve eşlik eden uyku sorunlarını belirlemektir. Ne Zaman Profesyonel Değerlendirme Alınmalı? Gece belirgin diş gıcırdatma varsa, sabahları sürekli çene yorgunluğu veya ağrısı yaşanıyorsa, dişlerde aşınma fark ediliyorsa ya da bruksizme horlama ve gündüz uykululuğu gibi başka uyku belirtileri eşlik ediyorsa değerlendirme yapılması uygun olabilir.