Çocuklarda Alt Islatma (Enürezis) Nedir?
Alt ıslatma (enürezis), gelişimsel olarak idrar kontrolünün beklendiği yaşlarda çocuğun tekrarlayan biçimde idrar kaçırması durumudur. En sık gece uykusu sırasında görülmekle birlikte bazı çocuklarda gündüz saatlerinde de idrar kontrolüyle ilgili güçlükler yaşanabilir.
Alt ıslatma çocuğun isteyerek yaptığı bir davranış değildir. Bu nedenle çocuğu suçlamak, utandırmak, cezalandırmak veya başka çocuklarla kıyaslamak sorunun çözümüne yardımcı olmadığı gibi çocuğun kaygısını ve utanma duygusunu artırabilir.
Primer ve Sekonder Enürezis
Alt ıslatmanın ne zaman başladığı değerlendirme açısından önemlidir. Çocuğun geçmişte idrar kontrolünü kazanıp kazanmadığına göre farklı bir klinik öykü söz konusu olabilir.
- Primer enürezis: Çocuğun gece idrar kontrolünü uzun süreli olarak henüz kazanamamış olmasıdır.
- Sekonder enürezis: Daha önce belirli bir süre kuru kalabilen bir çocukta alt ıslatmanın yeniden başlamasıdır.
Özellikle yeniden başlayan alt ıslatmada çocuğun yaşamındaki değişiklikler, stres etkenleri ve olası tıbbi nedenlerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Dışkı Kaçırma (Enkoprezis) Nedir?
Dışkı kaçırma (enkoprezis), gelişimsel olarak bağırsak kontrolünün beklendiği dönemde dışkının uygunsuz yerlere tekrarlayan biçimde yapılması veya kaçırılmasıyla karakterize bir durumdur.
Bazı çocuklarda uzun süren kabızlık, dışkıyı tutma davranışı ve ağrılı dışkılama deneyimleri sürecin önemli bir parçası olabilir. Bu nedenle dışkı kaçırmanın yalnızca davranışsal veya psikolojik bir sorun olduğu düşünülmemelidir.
Alt Islatma ve Dışkı Kaçırmanın Nedenleri Nelerdir?
Her çocukta aynı neden bulunmaz. Sorunun ortaya çıkmasında gelişimsel, biyolojik, davranışsal, ailesel ve psikososyal faktörler farklı oranlarda rol oynayabilir.
- İdrar ve bağırsak kontrolünün gelişimsel özellikleri
- Ailede alt ıslatma öyküsünün bulunması
- Mesane işlevleriyle ilişkili özellikler
- Uyku ve uyanma düzeniyle ilişkili faktörler
- Kabızlık ve dışkı tutma davranışı
- Tuvalet alışkanlıklarının kazanılması sırasında yaşanan güçlükler
- Kaygı ve yoğun stres yaşantıları
- Okula başlama veya okul değişikliği
- Taşınma ve yaşam düzenindeki önemli değişiklikler
- Kardeş doğumu
- Aile içindeki önemli değişiklikler veya ayrılıklar
- Travmatik veya çocuğu zorlayan yaşam olayları
- Eşlik eden bazı tıbbi durumlar
Psikolojik Etkenler Her Zaman Neden midir?
Hayır. Alt ıslatma veya dışkı kaçırmanın görülmesi tek başına çocuğun psikolojik bir problemi olduğu anlamına gelmez. Özellikle enürezis ve enkoprezis değerlendirilirken gelişimsel ve tıbbi etkenlerin göz önünde bulundurulması gerekir.
Bununla birlikte kaygı, stres, aile yaşamındaki değişiklikler veya çocuğun yaşadığı zorlayıcı olaylar bazı çocuklarda belirtilerin ortaya çıkmasına, yeniden başlamasına veya sürmesine eşlik edebilir.
Çocuklarda Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Değerlendirmede yalnızca alt ıslatma veya dışkı kaçırmanın varlığına bakılmaz. Çocuğun genel gelişimi ve belirtilerin ortaya çıktığı koşullar birlikte ele alınır.
Görüşmeler sırasında aşağıdaki alanlar değerlendirilebilir:
- Belirtilerin başlangıç zamanı ve sıklığı
- Gece ve gündüz belirtilerinin özellikleri
- Daha önce tuvalet kontrolünün kazanılıp kazanılmadığı
- Tuvalet eğitimi ve tuvalet alışkanlıkları
- Kabızlık ve bağırsak düzeni
- Uyku düzeni
- Çocuğun gelişim öyküsü
- Okul ve sosyal yaşam
- Kaygı, korku ve diğer duygusal belirtiler
- Aile yaşamındaki önemli değişiklikler
- Ebeveynlerin soruna yaklaşım biçimleri
Tıbbi Değerlendirme Ne Zaman Önemlidir?
Alt ıslatma ve dışkı kaçırmada olası fiziksel nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir. Özellikle belirtilerin yeni başlaması, gündüz idrar kaçırma, idrar yaparken ağrı veya yanma, tekrarlayan idrar yolu sorunları, belirgin kabızlık, ağrılı dışkılama veya eşlik eden başka fiziksel belirtilerin bulunması durumunda tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Gerekli durumlarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk ürolojisi veya ilgili diğer tıbbi uzmanlık alanlarıyla iş birliği yapılabilir.
Psikolojik Destek Sürecinde Neler Yapılabilir?
Psikolojik destek süreci çocuğun yaşına, gelişim özelliklerine, sorunun niteliğine ve değerlendirme sonucuna göre bireysel olarak planlanır.
Uygun görülen durumlarda aşağıdaki çalışmalar kullanılabilir:
- Çocuk ve ebeveynlere yönelik bilgilendirme
- Tuvalet ve günlük yaşam rutinlerinin düzenlenmesi
- Davranışsal takip yöntemleri
- Olumlu pekiştirme sistemlerinin düzenlenmesi
- Kaygı ve stresle baş etme çalışmaları
- Duyguları tanıma ve duygu düzenleme becerileri
- Çocuğun yaşına uygun oyun temelli çalışmalar
- Ebeveyn tutumlarının değerlendirilmesi
- Ebeveyn danışmanlığı
Amaç çocuğu baskı altında tutmak veya kısa sürede kuru kalmaya zorlamak değil; soruna katkıda bulunan etkenleri belirleyerek çocuğun gelişimine uygun bir destek süreci oluşturmaktır.
Ebeveynler Nasıl Yaklaşmalı?
- Çocuğu cezalandırmayın veya utandırmayın.
- Altını ıslattığı veya dışkı kaçırdığı için çocuğu suçlamayın.
- Kardeşleri veya arkadaşlarıyla kıyaslamayın.
- Problemi aile içinde alay veya şaka konusu haline getirmeyin.
- Çocuğun mahremiyetini koruyun.
- Olumlu davranışları destekleyin.
- Tuvalet rutinlerinin düzenli olmasına yardımcı olun.
- Sorunun devam etmesi halinde profesyonel değerlendirme alın.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Alt ıslatma veya dışkı kaçırma tekrarlıyorsa, daha önce kazanılmış tuvalet kontrolünden sonra yeniden başladıysa, çocuğun özgüvenini veya sosyal yaşamını etkiliyorsa, aile içinde belirgin çatışmaya neden oluyorsa ya da kaygı ve davranış sorunları gibi başka belirtiler eşlik ediyorsa kapsamlı değerlendirme yararlı olabilir.
Çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda psikolojik değerlendirme, ebeveyn danışmanlığı ve gerekli durumlarda ilgili sağlık profesyonelleriyle iş birliği içinde bir destek planı oluşturulabilir.